O projekcie

Kierowniczka projektu: dr hab. Barbara Gąciarz, prof. nadzw.
Koordynatorka projektu: dr Marta Warat

Pragmatyczne poszukiwanie rozwiązań wpływających na skuteczną społeczną integrację osób z niepełnosprawnością i poprawę ich położenia społeczno – ekonomicznego jest zadaniem, które nie traci na aktualności, pomimo wielu symptomów zmian na lepsze. Postulat zmiany podejścia do rozwiązywania problemów osób niepełnosprawnych zawarty jest w raporcie „Polska 2030. Wyzwania rozwojowe” przygotowanym przez Zespół Doradców Strategicznych Prezesa Rady Ministrów RP. Kluczowe wyzwania stanowią:

  • znaczny wzrost wskaźników zatrudnienia osób niepełnosprawnych,
  • poprawa standardu życia osób niepełnosprawnych,
  • trwały wzrost podmiotowości ekonomicznej osób niepełnosprawnych,
  • trwały wzrost uczestnictwa obywatelskiego tego środowiska.

Choć rośnie akceptacja dla obecności niepełnosprawnych w sferze publicznej, a ich pozycja na wielu polach działalności umacnia się, to jednak aktywność tych osób w znacznym stopniu nadal zależy od działalności instytucji państwowych zapewniających wsparcie i wyrównywanie szans. Jakość oferty tych instytucji i efektywność ich działania odgrywa istotną rolę w praktycznym rozwiązywaniu problemów osób z niepełnosprawnością. Dlatego badania nad skutecznością stosowanych przez nie rozwiązań we wdrażaniu polityki społecznej oraz nad ich funkcjonowaniem jako podmiotów odpowiedzialnych za tą sferę życia społecznego mają fundamentalne znaczenie dla poszukiwania dróg poprawy sytuacji całego środowiska osób z niepełnosprawnością.

Głównymi celami naukowymi niniejszego projektu są:

  • całościowa diagnoza podstawowych wymiarów położenia społecznego i ekonomicznego osób z niepełnosprawnością: określenie najważniejszych czynników strukturalnych (ekonomicznych, społecznych, kulturowych) warunkujących położenie tych osób, ułatwiających lub utrudniających ich integrację społeczną, a tym samym warunkujących możliwości normalnego funkcjonowania w życiu społecznym;
  • wypracowanie rekomendacji dotyczących kierunków zmian systemowych w zakresie polityki społecznej wobec niepełnosprawności w oparciu o zgromadzony w Polsce w ostatnich latach dorobek badawczy oraz pogłębione studia empiryczne dotyczące wybranych aspektów obecnej sytuacji osób z niepełnosprawnością.

To dwustopniowe podejście pozwoli na stworzenie w miarę pełnego opisu położenia osób z niepełnosprawnością oraz na określenie sposobów rozwiązania utrzymujących się problemów związanych z ich integracją społeczną. Atutem proponowanego podejścia jest równoczesne dokonanie syntezy istniejącego dorobku i uzupełnienie stworzonej diagnozy badaniami empirycznymi, które posłużą przede wszystkim do pogłębienia wiedzy w obszarach nierozpoznanych dotychczas w sposób wystarczający lub takimi, które mogą przynieść nowatorskie w warunkach polskich wskazania dla praktyki społecznej. Osiągnięcie tak złożonego i wieloaspektowego celu będzie możliwe poprzez uwzględnienie obszarów badawczych uporządkowanych w sześciu modułach:

  • Moduł I. Polityka społeczna w działaniu. Instytucjonalne uwarunkowania sytuacji osób z niepełnosprawnością w Polsce.
  • Moduł II. Źródła sukcesów i niepowodzeń instytucji wsparcia dla osób z niepełnosprawnością, na przykładzie wybranych działań realizowanych ze środków PFRON.
  • Moduł III. Wyrównywanie szans w zatrudnieniu osób z niepełnosprawnością. Dobre praktyki pracodawców. Doświadczenia polskie i międzynarodowe
  • Moduł IV. Wejście na rynek pracy niepełnosprawnych absolwentów szkół wyższych
  • Moduł V. Niepełnosprawni i niepełnosprawność w nowych mediach
  • Moduł VI. Genderowy wymiar niepełnosprawności.

Projekt opiera się na danych o charakterze zastanym oraz wywołanym, które zostaną zanalizowane w oparciu o podejście jakościowe. Po pierwsze, wykonana zostanie wtórna analiza i synteza ilościowych oraz jakościowych wyników projektów badawczych dotyczących różnych aspektów niepełnosprawności, przeprowadzonych w Polsce w okresie ostatnich pięciu lat. Po drugie, przeprowadzone zostaną badania nawiązujące do antropologicznej metody studium przypadków, analizy wywiadów biograficznych i pogłębionych oraz analizy treści. Takie postępowanie badawcze pozwoli wydobyć z codziennego życia społeczności i indywidualnego doświadczenia ludzkiego istotne wymiary, czynniki determinujące ich treść, strukturę i znaczenie.

W pierwszym etapie projektu podjęta będzie próba opisu sytuacji osób z niepełnosprawnością w Polsce wraz z określeniem najważniejszych czynników wyznaczających możliwości (i także bariery) ich pełnej i trwałej integracji społecznej oraz szanse na poprawę standardu życia. Następnie ekspertyzy wykonane w oparciu o istniejący już dorobek badawczy (analiza danych zastanych) uzupełnione zostaną własnymi badaniami empirycznymi przeprowadzonymi w każdym z modułów. Część empiryczna projektu posłuży zarówno pogłębieniu posiadanej wiedzy, jak i rozbudowaniu katalogu dobrych praktyk, które mogłyby później zostać wykorzystane do usprawnienia modelu polityki społecznej wobec osób z niepełnosprawnością. Trzecia część projektu – warsztaty – poprzez dyskusję, analizy przypadków oraz symulacje, stworzy przestrzeń do debaty na temat osobistych doświadczeń osób z niepełnosprawnością, istniejących rozwiązań prawnych i potrzebnych zmian. Stanie się zatem doskonałą okazją by zdobyć zarówno wiedzę na temat sytuacji osób z niepełnosprawnością, jak i umiejętność identyfikowania problemów oraz oceny użyteczności i realności proponowanych rozwiązań. Równie ważnym aspektem realizowanych w projekcie warsztatów jest ich upodmiotowiający charakter, mający na celu zachęcenie ich uczestniczek i uczestników do poszukiwania możliwych rozwiązań oraz aktywnego zaangażowania we własnych środowiskach.

Diagnoza i wypracowane rekomendacje powinny być przydatne  dla dalszych prac nad zreformowaniem regulacji prawnych i systemu instytucjonalnego realizującego politykę integracji społeczno-zawodowej osób niepełnosprawnych.

Projekt jest finansowany ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.